1 [व]
शरुत्वा च विदुरं पराप्तं राज्ञा च परिसान्त्वितम
धृतराट्रात्मजॊ राजा पर्यतप्यत दुर्मतिः
1 [स]
स चापि चयवनॊ बरह्मन भार्गवॊ ऽजनयत सुतम
सुकन्यायां महात्मानं परमतिं दीप्ततेजसम
1 [व]
विदुरस्य तु तद वाक्यं निशम्य कुरुसत्तमः
पुत्रशॊकाभिसंतप्तः पपात भुवि मूर्छितः
1 [धृ]
किं कुर्वाणं रणे दरॊणं जघ्नुः पाण्डव सृञ्जयाः
तथा निपुणम अस्त्रेषु सर्वशस्त्रभृताम अपि
1 [स]
ततॊ युधिष्ठिरॊ राजा मध्यं पराप्ते दिवाकरे
शरुतायुषम अभिप्रेक्ष्य चॊदयाम आस वाजिनः
1 [व]
पौरवेणाथ वयसा ययातिर नहुषात्मजः
परीतियुक्तॊ नृपश्रेष्ठश चचार विषयान परियान
1 कव समुत्थाः कथं शीला ऋत्विजः सयुः पिता मह
कथं विधाश च राजेन्द्र तद बरूहि वदतां वर
1 [व]
धनंजयॊत्सुकास ते तु वने तस्मिन महारथाः
नयवसन्त महाभागा दरौपद्या सह पाण्डवाः
1 [धृ]
धवजान बहुविधाकारान भराजमानान अतिश्रिया
पार्थानां मामकानां च तान ममाचक्ष्व संजय
1 [व]
राज्ञस तु वचनं शरुत्वा धर्मार्थसहितं हितम
कृष्णा दाशार्हम आसीनम अब्रवीच छॊककर्षिता
1 [व]
तथा विलप्यॊपरता भर्तुः पादौ परगृह्य सा
उपविष्टाभवद देवी सॊच्छ्वासं पुत्रम ईक्षती
1 [य]
पवित्राणां पवित्रं यच छरेष्ठं लॊके च यद भवेत
पावनं परमं चैव तन मे बरूहि पितामह
1 [व]
एवं स नाहुषॊ राजा ययातिः पुत्रम ईप्सितम
राज्ये ऽभिषिच्य मुदितॊ वानप्रस्थॊ ऽभवन मुनिः
1 यद अप्य अल्पतरं कर्म तद अप्य एकेन दुष्करम
पुरुषेणासहायेन किम उ राज्यं पिता मह
1 [पुलस्त्य]
ततॊ गच्छेत राजेन्द्र कुरुक्षेत्रम अभिष्टुतम
पापेभ्यॊ विप्रमुच्यन्ते तद्गताः सर्वजन्तवः
1 [स]
स तुद्यमानस तु शरैर धनंजयः; पदा हतॊ नाग इव शवसन बली
बाणेन बाणेन महारथानां; चिच्छेद चापानि रणे परसह्य
1 [धृ]
अर्जुने सैधवं पराप्ते भारद्वाजेन संवृताः
पाञ्चालाः कुरुभिः सार्धं किम अकुर्वत संजय
1 [अर्जुन]
कुरूणाम अद्य सर्वेषां भवान सुहृद अनुत्तमः
संबन्धी दयितॊ नित्यम उभयॊः पक्षयॊर अपि
1 [व]
परायॊपविष्टे नृपतौ मणिपूरेश्वरे तदा
पितृशॊकसमाविष्टे सह मात्रा परंतप
1 [य]
मया गवां पुरीषं वै शरिया जुष्टम इति शरुतम
एतद इच्छाम्य अहं शरॊतुं संशयॊ ऽतर हि मे महान
1 [व]
सवर्गतः स तु राजेन्द्रॊ निवसन देव सद्मनि
पूजितस तरिदशैः साध्यैर मरुद्भिर वसुभिस तथा
1 एवम अग्राह्यके तस्मिञ जञातिसंबन्धिमण्डले
मित्रेष्व अमित्रेष्व अपि च कथं भावॊ विभाव्यते
1 [पुलस्त्य]
ततॊ गच्छेत धर्मज्ञ धर्मतीर्थं पुरातनम
तत्र सनात्वा नरॊ राजन धर्मशीलः समाहितः
आ सप्तमं कुलं राजन पुनीते नात्र संशयः
1 [स]
विरथं तं समासाद्य चित्रसेनं मनस्विनम
रथम आरॊपयाम आस विकर्णस तनयस तव
1 [स]
बृहत कषत्रम अथायान्तं केकयं दृढविक्रमम
कषेमधूर्तिर महाराज विव्याधॊरसि मार्गणैः
1 [व]
परयान्तं देवकीपुत्रं परवीर रुजॊ दश
महारथा महाबाहुम अन्वयुः शस्त्रपाणयः
1 [अर्जुन]
किम आगमनकृत्यं ते कौरव्य कुलनन्दिनि
मणिपूर पतेर मातुस तथैव च रणाजिरे
1 [भ]
ये च गाः संप्रयच्छन्ति हुतशिष्टाशिनश च ये
तेषां सत्राणि यज्ञाश च नित्यम एव युधिष्ठिर
1 [ईन्द्र]
सर्वाणि कर्माणि समाप्य राजन; गृहान परित्यज्य वनं गतॊ ऽसि
तत तवां पृच्छामि नहुषस्य पुत्र; केनासि तुल्यस तपसा ययाते
1 एषा परथमतॊ वृत्तिर दवितीयां शृणु भारत
यः कश चिज जनयेद अर्थं राज्ञा रक्ष्यः स मानवः
1 [पुलस्त्य]
अथ संध्यां समासाद्य संवेद्यं तीर्थम उत्तमम
उपस्पृश्य नरॊ विद्वान भवेन नास्त्य अत्र संशयः
1 [व]
तथा दूतैः समाज्ञाय आयान्तं मधुसूदनम
धृतराष्ट्रॊ ऽबरवीद भीष्मम अर्चयित्वा महाभुजम
1 [स]
परिणाम्य निशां तां तु सुखसुप्ता जनेश्वराः
कुरवः पाण्डवाश चैव पुनर युद्धाय निर्ययुः
1 [स]
दरौपदेयान महेष्वासान सौमदत्तिर महायशाः
एकैकं पञ्चभिर विद्ध्वा पुनर विव्याध सप्तभिः
1 [व]
स तु वाजी समुद्रान्तां पर्येत्य पृथिवीम इमाम
निवृत्तॊ ऽभिमुखॊ राजन्येन नागाह्वयं पुरम
1 [य]
उक्तं पितामहेनेदं गवां दानम अनुत्तमम
विशेषेण नरेन्द्राणाम इति धर्मम अवेक्षताम
1 [य]
अहं ययातिर नहुषस्य पुत्रः; पूरॊः पिता सर्वभूतावमानात
परभ्रंशितः सुरसिद्धर्षिलॊकात; परिच्युतः परपताम्य अल्पपुण्यः
1 हरीनिषेधाः सदा सन्तः सत्यार्जव समन्विताः
शक्ताः कथयितुं सम्यक ते तव सयुः सभा सदः
1 [व]
भरातॄणां मतम आज्ञाय नारदस्य च धीमतः
पिता मह समं धौम्यं पराह राजा युधिष्ठिरः
1 [स]
भीष्मं तु समरे करुद्धं परतपन्तं समन्ततः
न शेकुः पाण्डवा दरष्टुं तपन्तम इव भास्करम
1 [स]
अलम्बुसं तथा युद्धे विचरन्तम अभीतवत
हैडिम्बः परययौ तूर्णं विव्याध च शितैः शरैः
1 [धृ]
उपप्लव्याद इह कषत्तर उपयातॊ जनार्दनः
वृकस्थले निवसति स च परातर इहैषति
1 [व]
मागधेनार्चितॊ राजन पाण्डवः शवेतवाहनः
दक्षिणां दिशम आस्थाय चारयाम आस तं हयम
1 [देवाह]
असुरस तारकॊ नाम तवया दत्तवरः परभॊ
सुरान ऋषींश च कलिश्नाति वधस तस्य विधीयताम
1 [आ]
यदावसॊ नन्दने कामरूपी; संवत्सराणाम अयुतं शतानाम
किं कारणं कार्तयुगप्रधान; हित्वा तत्त्वं वसुधाम अन्वपद्यः
1 अत्राप्य उदाहरन्तीमम इतिहासं पुरातनम
बृहस्पतेश च संवादं शक्रस्य च युधिष्ठिर
1 [व]
तान सर्वान उत्सुकान दृष्ट्वा पाण्डवान दीनचेतसः
आश्वासयंस तदा धौम्यॊ बृहस्पतिसमॊ ऽबरवीत
1 [धृ]
दृष्ट्वा मम हतान पुत्रान बहून एकेन संशय
भीष्मॊ दरॊणः कृपश चैव किम अकुर्वत संयुगे
1 [वि]
राजन बहुमतश चासि तरैलॊक्यस्यापि सत्तमः
संभावितश च लॊकस्य संमतश चासि भारत
1 [धृ]
भारद्वाजं कथें युद्धे युयुधानॊ ऽभयवारयत
संजयाचक्ष्व तत्त्वेन परं कौतूहलं हि मे
1 [व]
शकुनेस तु सुतॊ वीरॊ गान्धाराणां महारथः
परयुद्ययौ गुडाकेशं सैन्येन महता वृतः
हस्त्यश्वरथपूर्णेन पताकाध्वजमालिना
1 [वसिस्ठ]
अपि चेदं पुरा राम शरुतं मे बरह्म दर्शनम
पितामहस्य यद्वृत्तं बरह्मणः परमात्मनः
1 [आ]
चरन गृहस्थः कथम एति देवान; कथं भिक्षुः कथम आचार्य कर्मा
वानप्रस्थः सत्पथे संनिविष्टॊ; बहून्य अस्मिन संप्रति वेदयन्ति
1 [धर्म]
दक्षिणस्यां तु पुण्यानि शृणु तीर्थनि भारत
विस्तरेण यथाबुद्धिकीर्त्यमानानि भारत
1 कथं सविद इह राजेन्द्र पालयन पार्थिव परजाः
परति धर्मं विशेषेण कीर्तिम आप्नॊति शाश्वतीम
1 [दुर]
यद आह विरुदः कृष्णे सर्वं तत सत्यम उच्यते
अनुरक्तॊ हय असंहार्यः पार्थान परति जनार्दनः
1 संजय उवाच
वर्तमाने तथा रौद्रे राजन वीरवरक्षये
शकुनिः सौबलः शरीमान पाण्डवान समुपाद्रवत
1 [स]
परीतियुक्तं च हृद्यं च मधुराक्षरम एव च
कालयुक्तं च चित्रं च सवतया चाभिभाषितम
1 [व]
इत्य उक्त्वानुययौ पार्थॊ हयं तं कामचारिणम
नयवर्तत ततॊ वाजी येन नागाह्वयं पुरम
1 [य]
उक्ताः पितामहेनेह सुवर्णस्य विधानतः
विस्तरेण परदानस्य ये गुणाः शरुतिलक्षणाः
1 [आ]
कतरस तव एतयॊः पूर्वं देवानाम एति सात्म्यताम
उभयॊर धावतॊ राजन सूर्या चन्द्रमसॊर इ
1 [धौम्य]
अवन्तिषु परतीच्यां वै कीर्तयिष्यामि ते दिशि
यानि तत्र पवित्राणि पुण्यान्य आयतनानि च
1 कथं विधं पुरं राजा सवयम आवस्तुम अर्हति
कृतं वा कारयित्वा वा तन मे बरूहि पिता मह
1 [व]
परातर उत्थाय कृष्णस तु कृतवान सर्वम आह्निकम
बराह्मणैर अभ्यनुज्ञातः परययौ नगरं परति
1 [धृ]
इरावन्तं तु निहतं दृष्ट्वा पार्था महारथाः
संग्रामे किम अकुर्वन्त तन ममाचक्ष संजय
1 [स]
धर्मराजस्य तद वाक्यं निशम्य शिनिपुंगवः
पार्थाच च भयम आशङ्कन परित्यागान महीपतेः
1 [व]
तस्मिन यज्ञे परवृत्ते तु वाग्मिनॊ हेतुवादिनः
हेतुवादान बहून पराहुः परस्परजिगीषवः
1 [य]
चातुर्वर्ण्यस्य धर्मात्मन धर्मः परॊक्तस तवयानघ
तथैव मे शराद्धविधिं कृत्स्नं परब्रूहि पार्थिव
1 [वस]
पृच्छामि तवां वसु मना रौशदश्विर; यद्य अस्ति लॊकॊ दिवि मह्यं नरेन्द्र
यद्य अन्तरिक्षे परथितॊ महात्मन; कषेत्रज्ञं तवां तस्य धर्मस्य मन्ये
1 [धौम्य]
उदीच्यां राजशार्दूल दिशि पुण्यानि यानि वै
तानि ते कीर्तयिष्यामि पुण्यान्य आयतनानि च
1 राष्ट्रगुप्तिं च मे राजन राष्ट्रस्यैव च संग्रहम
सम्यग जिज्ञासमानाय परब्रूहि भरतर्षभ
1 [व]
अथॊपगम्य विदुरम अपहाह्णे जनार्दनः
पितृष्वसारं गॊविन्दः सॊ ऽभयगच्छद अरिंदमः
1 [स]
ततस तद बाणवर्षं तु दुःसहं दानवैर अपि
दधार युधि राजेन्द्रॊ यथा वर्षं महाद्विपः
1 [स]
परयाते तव सैन्यं तु युयुधाने युयुत्सया
धर्मराजॊ महाराज सवेनानीकेन संवृतः
परायाद दरॊण रथप्रेप्सुर युयुधानस्य पृष्ठतः
1 [व]
समागतान वेद विदॊ राज्ञश च पृथिवीश्वरान
दृष्ट्वा युधिष्ठिरॊ राजा भीमसेनम अथाब्रवीत
1 [य]
किं सविद दत्तं पितृभ्यॊ वै भवत्य अक्षयम ईश्वर
किं हविश चिररात्राय किम आनन्त्याय कल्पते
1 [ज]
भगवञ शरॊतुम इच्छामि पूरॊर वंशकरान नृपान
यद वीर्या यादृशाश चैव यावन्तॊ यत पराक्रमाः
1 [व]
एवं संभाषमाणे तु धौम्ये कौरवनन्दन
लॊमशः सुमहातेजा ऋषिस तत्राजगाम ह
1 यदा राजा समर्थॊ ऽपि कॊशार्थी सयान महामते
कथं परवर्तेत तदा तन मे बरूहि पिता मह
1 [व]
पृथाम आमन्त्र्य गॊविन्दः कृत्वा चापि परदक्षिणम
दुर्यॊधन गृहं शौरिर अभ्यगच्छद अरिंदमः
1 [स]
विमुखीकृत्य तान सर्वांस तावकान युधि राक्षसः
जिघांसुर भरतश्रेष्ठ दुर्यॊधनम उपाद्रवत
1 [धृ]
एवं बहुविधं सैन्यम एवं परविचितं वरम
वयूढम एवं यथान्यायम एवं बहु च संजय
1 [य]
शरुतं परियम इदं कृष्ण यत तवम अर्हसि भाषितुम
तन मे ऽमृतरसप्रख्यं मनॊह्लादयते विभॊ
1 [भ]
यमस तु यानि शराद्धानि परॊवाच शशबिन्दवे
तानि मे शृणु काम्यानि नक्षत्रेषु पृथक पृथक
1 [स]
तत पराभग्नं बलं दृष्ट्वा मद्रराजः परतापवान
उवाच सारथिं तूर्णं चॊदयाश्वान महाजवान
1 [य]
कथम इन्द्रेण राजेन्द्र सभार्येण महात्मना
दुःखं पराप्तं परं घॊरम एतद इच्छामि वेदितुम
1 [इन्द्र]
कच चित सुखं सवपिषि तवं बृहस्पते; कच चिन मनॊज्ञाः परिचारकास ते
कच चिद देवानां सुखकामॊ ऽसि विप्र; कच चिद देवास तवां परिपालयन्ति
1 [य]
बराह्मणानां तु ये लॊके परतिश्रुत्य पितामह
न परयच्छन्ति मॊहात ते के भवन्ति महामते
1 [युधिस्ठिर]
मुहूर्तं तावद एकाग्रॊ मनः शरॊत्रे ऽनतरात्मनि
धारयित्वापि ते शरुत्वा रॊचतां वचनं मम
1 [न]
युधिष्ठिर सभा दिव्या वरुणस्य सितप्रभा
परमाणेन यथा याम्या शुभप्राकारतॊरणा
1 [स]
ततः कर्णॊ महेष्वासः पाण्डवानाम अनीकिनीम
जघान समरे शूरः शरैः संनतपर्वभिः
1 [वै]
सहदेवॊ ऽपि गॊपानां कृत्वा वेषम अनुत्तमम
भाषां चैषां समास्थाय विराटम उपयाद अथ
1 [वै]
ततॊ राज्ञाभ्यनुज्ञातॊ धृतराष्ट्रः परतापवान
ययौ सवभवनं राजा गान्धार्यानुगतस तदा
1 [वै]
परविशन्न अर्जुनॊ राजन्न आश्रमं सत्यवादिनः
ददर्शासीनम एकान्ते मुनिं सत्यवती सुतम
1 [स]
ते हत्वा सर्वपाञ्चालान दरौपदेयांश च सर्वशः
अगच्छन सहितास तत्र यत्र दुर्यॊधनॊ हतः
1 [धृ]
वर्णाणां चैव नामानि पर्वतानां च संजय
आचक्ष्व मे यथातत्त्वं ये च पर्वतवासिनः
1 [सूत]
तेषु तत्रॊपविष्टेषु बराह्मणेषु समन्ततः
रुरुश चुक्रॊश गहनं वनं गत्वा सुदुःखितः
1 [वय]
धृतराष्ट्र महाप्राज्ञ निबॊध वचनं मम
वक्ष्यामि तवा कौरवाणां सर्वेषां हितम उत्तमम
1 [व]
एवं पृष्ट्वा सूतपुत्रं हृच छॊकेनार्दितॊ भृशम
जये निराशः पुत्राणां धृतराष्ट्रॊ ऽपतत कषितौ
1 [ज]
गते भगवति वयासे धृतराष्ट्रॊ महीपतिः
किम अचेष्टत विप्रर्षे तन मे वयाख्यातुम अर्हसि